Ergofobia – Fobia Pracy

JAK POWSTAJE FOBIA

Z pewnością słyszałeś o klaustrofobii, agorafobii, nyktofobii (lęk przed ciemnością), aerofobii (lęk przed podróżą samolotem). Znam przypadek osoby cierpiącej tak silnie na hydrofobię (lęk przed wodą), że w obawie przed utopieniem się, prawie przestała brać prysznic, a zupę jadła w bardzo małych porcjach.

Poczucie strachu lub lęku jest naszym podstawowym mechanizmem obronnym. Jego główne zadanie to powstrzymać nas przed działaniami lub sytuacjami ryzykownymi, niosącymi duże zagrożenie. W tym miejscu muszę doprecyzować pojęcia.
Strach jest reakcją na to, co faktycznie jest lub może okazać się dla nas zagrożeniem. Lęk jest zawsze w irracjonalny -w rzeczywistości nie doznamy krzywdy, ale mimo tego boimy się i czujemy zagrożenie.

Czasem jednak, tego lęku jest w nas zdecydowanie za dużo i nieadekwatnie do sytuacji. Nasze reakcje obronne zdecydowanie przekraczają ramy prawidłowego działania. Zachowujemy się wówczas irracjonalnie, czujemy się sparaliżowani, niezdolni do działania i przerażeni. Co ważne sytuacja, która przywołuje te emocje wcale nie musi być dla nas groźna.
Wówczas mamy do czynienia z fobią, czyli zaburzeniem nerwicowym, które objawia się stałym, bardzo silnym i nawracającym lękiem przed jakimś bodźcem. Ten bodziec może stanowić dosłownie wszystko; życiowe sytuacje jak na przykład wizyta u lekarza (szczególnie stomatologa) egzamin, spotkanie określonych osób albo zwierząt. Nawet sama myśl o takich okolicznościach potrafi wywołać gigantyczne napięcie psychiczne. Początkowo skutki fobii mogą być przez nas postrzegane jako błahe, nieistotne, ale bezwzględnie trzeba pamiętać, że jest to zaburzenie o silnej naturze, które może całkowicie zniszczyć życie, paraliżując wszelką aktywność. Fobia potrafi rozwijać się skrycie.

W tym artykule skupię się na ergofobii, czyli lękowi przez pracą, lezącej bardzo blisko wypalenia zawodowego, szczególnie, że właśnie syndrom burn-out może do tej fobii doprowadzić.

Aktywność zawodowa jest dla nas ważna nie tylko z ekonomicznego punktu. Praca to także kontakt z ludźmi, realizacja społeczna, spełnienie oczekiwań względem siebie. Generalnie lubimy pracować oraz liczymy się z obecnym w niej stresem. Rozumiały jest strach przed konkretnymi wyzwaniami zawodowymi. To normalna reakcja, ale radzimy sobie z nią, prawidłowo tonizując napięcia w sytuacjach zawodowych.

ERGOFOBIA – LĘK PRZED PRACĄ

Inaczej sprawa wygląda u ludzi dotkniętych ergofobią. Osoby takie reagują wręcz panicznie na samą myśl o pracy, obowiązkach z niej wynikających, a często o samym poszukiwaniu pracy. Potrafią wielokrotnie odchodzić z firm, porzucać zadania, uciekać przed aktywnością zawodową. Nawet jeśli świetnie wypadają na rozmowach kwalifikacyjnych i zostają zatrudnieni, to nie stawiają się w pracy. Nierzadko, pomimo wysłania aplikacji, nie przychodzą na rozmowy kwalifikacyjne. Tak mocno są porażone lękiem.

Co niezmiernie ważne cierpiący na ergofobię zdają sobie sprawę z tego, że ich reakcje nie są prawidłowe, ale nie są w stanie nad nimi zapanować. Ta dysfunkcja nie ma na obecną chwilę całościowej definicji i nie jest traktowana jako choroba. Określają ją objawy fizyczne oraz psychiczne i fakt, że pojawiają się w sytuacjach związanych z życiem zawodowym, zatrudnieniem, rekrutacją. Wskażę najczęstsze:

̲ Objawy fizyczne

• drżenie rąk, wzmożone bicie lub kołatanie serca, suchość w ustach, mgła myślowa,
• przyspieszony oddech, duszności, zawroty głowy,
• narastające pocenie się dłoni i całego ciała,
• zaburzenia snu, brak apetytu,
• spadek koncentracji, silny ból głowy, zawroty głowy i omdlenia,
• biegunka, wymioty,

̲ Objawy psychiczne

• paraliżujący lęk przed czynnościami zawodowymi, kontaktem ze współpracownikami lub przebywaniem w miejscu pracy,
• odkładanie pracy na inny termin (ciągła prokrastynacja),
• uczucie gwałtownej presji emocjonalnej w najdrobniejszych sytuacjach, które tylko kojarzą się ze sferą zawodową,
• lęk przed przyjęciem obowiązków zawodowych i ich realizacją,
• napady paniki,
• poczucie ulgi i emocjonalnego rozładowania po zakończeniu pracy, w dni wolne.

PRZYCZYNY ERGOFOBII

Ergofobia jest zaliczana do fobii społecznych, ale jej przyczyny nie są do końca rozpoznane. Psychologowie wskazują kilka podłoży:

• genetyczne – fobia dziedziczona,
• wadliwa praca mózgu spowodowana zaburzeniami działania neuroprzekaźników lub nadaktywność ciała migdałowatego części mózgu, która wpływa na nasze zachowanie i na sposób, w jaki zapamiętujemy doświadczone w przeszłości emocje,
• traumy z dzieciństwa –złe oddziaływanie rodziców (nadmierna presja na bycie doskonałym, zaniżanie samooceny, bezwzględne krytykowanie i porównywanie do innych),
• wykluczenie z grup rówieśników, agresja w szkole, bezwzględność nauczycieli,
• mobbing, bolesne przeżycia w poprzednich firmach, zawiść współpracowników,
• SKUTEK DŁUGOTRWAŁEGO POZOSTAWANIA W SYNDROMIE WYPALENIA!

ZAPOBIEGANIE I LECZENIE

Ergofobia nie jest dostatecznie zbadana i trudno wskazać uniwersalną metodę przeciwdziałania oraz leczenia. Badania wskazują, że mocno narażeni na lęk przed pracą są perfekcjoniści oraz ludzie z nieprawidłową samooceną i zaniżonym poczuciem własnej wartości. Często dotyka osoby wysoko wrażliwe (WWO) oraz introwertyków. Z pewnością jej ofiarami są osoby długotrwale wypalone emocjonalnie i zawodowo.

Tylko bardzo szczegółowa i dogłębna analiza pozwala na właściwe uchwycenie podłoża ergofobii. W początkowym okresie może być konieczna konsultacja z psychiatrą i włączenie leków obniżających napięcie emocjonalne. Jest to pożądane działanie przeciwobjawowe i tonizujące emocje. Pozwala na opanowanie symptomów fobii.

Równolegle należy rozpocząć terapię poznawczą, która pozwoli dotrzeć do źródła problemu, wyeliminować przyczyny i skutki traumy i co szczególnie ważne zastąpić je prawidłowymi reakcjami. Terapia ergofobii to proces poznania siebie i mechanizmów rządzących własnym zachowaniem. Pozwala wyprzeć nieświadome wewnętrzne konflikty, odbudować poczucia własnej wartości i sprawczości. 

ZWIĄZEK Z WYPALANIEM

Syndrom burnout i ergofobia doskonale się uzupełniają. Patrząc z perspektywy wypalenia, mogę stanowczo powiedzieć, że prowadzi ono wprost do lęku przed pracą. Dużym problem jest prawidłowe zdiagnozowanie przyczyn tej dolegliwości i precyzyjne odróżnienie jej od stanu silnego syndromu burn-out. Z jednej strony objawy są bardzo zbliżone, z drugiej strony, długotrwałe wypalenie doprowadzić do ergofobii. Dodatkowo jest to sytuacja bardzo wstydliwa dla osoby dotkniętej, która przypisuje sobie wyłączna winę za swój stan, co zaburza proces diagnozy i ustalenia powodów.

Chcąc sobie pomóc, osoby dotknięte tą fobią często zmieniają pracę. O ile są narażone na mobbing, dużą niechęć środowiska lub inne patologie związane z firmą, to takie rozwiązanie będzie właściwe.
Jednak najczęściej ergofobia (jak również syndrom burn-out) ma wiele przyczyn indywidualnych, powstałych jeszcze przed podjęciem aktywności zawodowej. Jest nagminnie rozpoznawana u osób, które cierpiały na fobię szkolną. Jest ciągłością w dorosłym, zawodowym życiu.

Ergofobię i syndrom burn-out można w pełni pokonać! Na nowo cieszyć się zdrowym, świadomym życiem. Ważne jest, aby przełamać opór przed terapią, bo w przypadku fobii pracy pomóc może jedynie doświadczony psycholog, a jeśli konieczne będą leki, to również psychiatra. Bagatelizowanie takiego stanu lub stosowanie metod pseudonaukowych może skończyć się źle. Nie warto ryzykować.